Ođđa sámeealáhusaid čielggadeapmi lea álgán
Čielggadeami mihttomearrin lea buvttadit áigedását oppalašgova sámeealáhusaid dálá dilis, ovdáneamis ja boahtteáigái váikkuheaddji nuppástusdahkkiin. Ođđa čielggadeapmi álgá Sámedikki álgagis ja dan ruhtada eanan- ja meahccedoalloministeriija.
Govva: Ville Fofonoff / Sámediggi
– Čielggadeapmi lea dehálaš Sámediggái, go sápmelaččaid árbevirolaš ealáhusat hábmejit sámegielaiguin sámekultuvrra geađgejuolggi. Maŋimuš čielggadeapmi sámeealáhusaid dilis lea dahkkon 10 jagi dassái ja doaibmanbiras lea dan gaskkas nuppástuvvan viehka ollu. Sámeealáhusaid seailun- ja ovddidanvejolašvuođaid dorvvasteami várás dárbbašuvvoge sápmelaččaid árbevirolaš dieđu bálddas diehtu ealáhusaid dilis sápmelaččaid ruovttuguovllus, lohká Sámedikki ságadoalli Pirita Näkkäläjärvi.
Čielggadeamis árvvoštallojit maid doaibmanbirrasa nuppástusaid váikkuhusat, dovdájuvvojit ealáhusaid eallinfámolašvuođa nannejeaddji ovddidandárbbut ja vejolašvuođat sihke dahkkojit evttohusat sámeealáhusaid ovddideami várás. Čielggadeapmi guoská sápmelaččaid ruovttuguvlui.
Čielggadeamis sessojuvvojit sámeealáhusat viidát. Mielde leat árbevirolaš sámeealáhusat, nu mo boazodoallu, guollebivdu, meahccebivdu, luonddubuktagiid čoaggin ja duodji. Lassin dovdájuvvojit ođđa dahje máŋggahámát ealáhusat, mat ovttastahttet árbevieruid ja innovašuvnnaid.
Sámeealáhusaid dilis leat dahkkon čielggadusat maid jagiid 2007 ja 2017. Dál álgán čielggadeapmi dahká vejolažžan maid ealáhusaid ovdáneami seassama sullii 20 jagi áiggis.
– Čielggadusat leat dahkkon sierra vugiiguin, muhto golmma áigemuttu veardádallan fállá goittotge vejolašvuođa seassat, mo ealáhusat, daid hárjeheami eavttut ja doaibmanbiras leat nuppástuvvan maŋimuš guokte jahkelogi áiggi, muitala čielggadeami jođiheaddji Luondduriggodatguovddáža (Luke) dutkanprofessor Seija Tuulentie.
Guhkkit áigegaskka seassan buvttada dieđu erenoamážit dálkkádatnuppástusa, eanangeavaheami nuppástusaid, ekonomalaš doaibmanbirrasa ja eará servvodatlaš nuppástusaid váikkuhusain sámeealáhusaide.
Sámeservoša vásáhusaid sávvet čielggadanbarggu oassin
Čielggadeapmi ollašuhtto ávkkástallamiin ovddit dutkamušaid, girjjálašvuođa ja statistihkaid. Barggu áiggi dahkkojit maid jearahallamat ja lágiduvvojit bargobáját. Dáiguin čohkkejuvvo diehtu, mii ii gávdno statistihkain dahje dutkamušain sihke ožžojuvvojit sámeservoša oainnut dálá dilis ja boahtteáiggis.
– Materiála čoaggin lea jo álggahuvvon ja jearahallamat dahkkojuvvojit loahppajagi áiggi. Bargobáját lágiduvvojit boahtte jagi áiggi, Tuulentie muitala.
Čielggadeami bohtosat čohkkejuvvojit raportan, mii sisttisdoallá dálá dili válddahallama, jurddabohtosiid sihke evttohusaid sámeealáhusaid ovddideami várás. Mihttomearrin lea buvttadit dieđu, mii doarju sihke sámeservoša ja mearrádusdahkama nuppástuvvi doaibmanbirrasis.
Luondduriggodatguovddáš (Luke) vástida Saamelainen elinkeinoselvitys (“Sápmelaš ealáhusčielggadeapmi”) -fitnu koordineremis. Dat lea oktasašfidnu Lappi universitehtain ja Sámi oahpahusguovddážiin ja dahkkojuvvo lávga ovttasbarggus Sámedikkiin. Bohtosat gárvánit jagi 2027 loahpas.
Lassedieđut
Dutkanprofessor Seija Tuulentie, seija.tuulentie@luke.fi, tel. +358503914438
Dutkanprofessor Juha Hiedanpää, juha.hiedanpaa@luke.fi, tel. +358295327801
Sámedikki ságadoalli Pirita Näkkäläjärvi, pirita.nakkalajarvi@samediggi.fi, puh. +358447533766
