Sámedikki válggat

Sámedikki válggat dahjege sámediggeválggat doaimmahuvvojit juohke njealját jagi. Sámediggeválggat leat njuolggo personválggat, main jienastanvuoigatvuođalaš olbmot jienastit njuolga ovttaskas evttohasaid. Sámediggeválggain olles riika lea okta válgabiire. Sámediggeválggain jienastanvuoigatvuohta lea juohkehaččas, guhte lea merkejuvvon Sámedikki válgalogahallamii. Válgalogahallamii merkemis ásahuvvo lága sámedikkis (414/2025) 3 ja 21 §:in.

Sámediggeválggain evttohasaid sáhttet ásahit válljenovttastusat, maid leat unnimustá golbma jienastanvuoigatvuođalaš olbmo vuođđudan. Guđege jienastanvuoigatvuođalaš olmmoš sáhttá gullat dušše ovtta válljenovttastussii.

Sámedikki válggat doaimmahuvvojit borgemánu maŋimuš dievas vahku vuossárggas álgi guđa vahku áigge. Jienastanvuoigatvuođalaš olmmoš sáhttá jienastit sámediggeválggain ovttain dain vugiin: boastta bokte, nu ahte doaimmaha válgaáššebáhpáriid njuolga válgalávdegotti doaibmabáikái, válgabeaivve ja dihto diliin ruovttus dahje dikšunlágádusas.

Jienaidrehkenastin álggahuvvo válgadoaimmahusa maŋŋá vuossárgga diibmu 9. Lahtut válljejuvvojit jietnameari vuođul vuos gielddaid dihtoeriid vuođul: unnimustá guokte lahtu ja okta várrelahttu galget leat Eanodaga, Anára ja Ohcejoga gielddas guđesge ja Soađegili gieldda Lappi bálgosa guovllus. Loahpat 13 lahttu válljejuvvojit jietnameari vuođul, goittotge dan láhkai, ahte unnimustá vihtta lahttu galget leat sámiid ruovttuguovllus. Válgalávdegoddi nanne válggaid bohtosa čoahkkimis, mii lea goalmmát beaivve jienaidrehkenastima álggaheamis.

Válgalávdegoddi, man Sámedikki dievasčoahkkin lea nammadan, doaimmaha válggaid Sámedikkis addojuvvon lága 4 logu ja ásahusa (3.11.2006/965) mielde, man vuoigatvuođaministeriija lea válgameannudeamis addán. Válggat doaimmahuvvojit vuoigatvuođaministeriijas juolluduvvon mearreruđain.

Čuovvovaš Sámedikki válggat
Čuovvovaš válggat doaimmahuvvojit 23.8.-3.10.2027.

Čuovvovaš válgabadji
1.1.2028 čuovvovaš válgabaji álggahus.

Sámediggeválggaid doaimmaheamis ásahuvvo lágas Sámedikkis (974/1995) ja vuoigatvuođaministeriija ásahusas meannudeamis (965/2006), man čuovvut sámediggeválggain.

Láhka sámedikkis, ng. sámediggeláhka lea ođasmuvvan ja dasa dahkkojuvvon nuppástusat bohte fápmui 1.8.2025. Jagi 2027 sámediggeválggat doaimmahuvvojit ođasmuvvan lága mielde. Vuoigatvuođaministeriija ásahus 965/2006 nuppástuvvo eanet ovttaláganin sámediggelágain, mii doarju válggaid ordnema, daningo ásahus ii leat vel ođasmuvvan sámediggelágain ovttalágan. Vuoigatvuođaministeriija lea álggahan válmmaštallama ásahusa ođasmahttima várás jagi 2025 loahpas ja ođasmahttinbarggu lea ulbmilin bargat lohppii jagi 2026 áigge.

1 Láhka sámedikkis (974/1995) 

2 Vuoigatvuođaministeriija ásahus Sámedikki válggain čuvvojuvvon meannudeamis (965/2006)

3 Vuoigatvuođaministeriija ásahusa (965/2006) ođasmahttima válmmaštallan

Sámediggeválggaid válgalogahallan lea jietnavuoigatvuođaregister dahjege dat muitala, geas lea vuoigatvuohta jienastit Sámedikki válggain. Jietnavuoigatvuođalaš olbmot leat merkejuvvon válgalogahallamii gielddaid mielde alfabehtalaš ortnegii. Válgalávdegoddi lea logahallama registerdoalli.

Válgalogahallan dollojuvvo albmosis válgajagi guovvamánus 10 maŋŋálas árgabeaivve, maidda ii rehkenastojuvvo lávvardat. Válgalogahallama albmosis doallama sáhttá veardidit válgalágas (714/1998) oaivvilduvvon jietnavuoigatvuođaregistera albmosis doallamii.

Válgalogahallan čohkkejuvvo ovdal sámediggeválggaid. Válgalávdegoddi merke jagi 2027 sámediggeválggaid válgalogahallamii jietnavuoigatvuođalažžan daid olbmuid, geat leat leamaš merkejuvvon jagi 2024 sámediggeválggaid válgalogahallamii ja geat devdet válgalogahallamii merkema vuođuštusaid (láhka sámedikkis (414/2025 3 ja 21 §). Dasa lassin jagi 2027 válgalogahallamii sáhttá ohcat 30.9.2026 rádjai.

Válgalogahallamii merkemis ásahuvvo lága sámedikkis (414/2025) 3 ja 21 §:in. Vuoigatvuohta merkejuvvot válgalogahallamii lea olbmos, guhte doallá iežas sápmelažžan, eaktun lea ahte:

1. olmmoš ieš dahje goittotge okta su vánhemiin, áhkuin dahje ádjáin dahje daid vánhemiin lea oahppan sámegiela vuosttas giellan; dahje
2. goittotge okta su vánhemiin lea merkejuvvon dahje lea leamaš merkejuvvon jietnavuoigatvuođalažžan ođđajagi 1. beaivve 2027 dahje dan maŋŋá ordnejuvvon Sámedikki válggain.

Dasa lassin válgalogahallamii merkejuvvon olmmoš galgá leat 18-jahkásaš maŋimustá válggaid maŋimuš beaivve dahjege válgabeaivve ja juogo Suoma álbmotlahttu dahje olgoriikka álbmotlahttu, geas lea ruoktogielda Suomas válgajagi ovddit juovlamánu maŋimuš beaivve.

Válgalogahallamii merkejuvvon olbmuid 18 jagi deavdán dahje maŋimustá válgabeaivve 18 jagi deavdi mánát merkejuvvojit válgalogahallamii, jos sii sihke almmuhit ahte dollet iežaset sápmelažžan (414/2025 23 §) ja devdet almmolaš eavttu Suoma álbmotlahttovuođas dahje olgoriikka álbmotlahttun ruoktogielddas Suomas (414/2025 21 §).

Almmuhus dahkkojuvvo ohcanskoviin. Jos olmmoš ii almmut válgalávdegoddái ahte doallá iežas sápmelažžan, son ii merkejuvvo válgalogahallamii.

Olmmoš ii buot daid vuođuštusain fuolatkeahttá merkejuvvo válgalogahallamii, jos son almmuha válgalávdegoddái, ahte ii háliit ahte son merkejuvvo válgalogahallamii.