Sääʹmteeʹǧǧ vaal

Sääʹmteeʹǧǧ vaalid leʹbe sääʹmteʹǧǧvaalid tååimtet juõʹǩǩ neelljad eeʹjj. Sääʹmteʹǧǧvaal liâ vuõigg ooumâžvaal, koin jiõnnvuõiggâdvuõttneeʹǩǩ jiõnste vuõiʹǧǧest jiõččnaž eeʹttǩeeʹjid. Sääʹmteʹǧǧvaalin jânnam lij õhttân vaalkruuggân. Sääʹmteʹǧǧvaalin jiõnnvuõiggâdvuõtt lij juâkksast, kååʹtt lij miõrkkum sääʹmteeʹǧǧ vaal-loǥstõʹǩǩe. Vaal-loǥstõʹǩǩe meârkkmõõžž šiõtteet lääʹjj sääʹmteeʹǧǧest (414/2025) 3 da 21 §:st.

Sääʹmteʹǧǧvaalin eeʹttǩeeʹjid vueiʹtte šiõtteed uuʹccmõsân kooum jiõnnvuõiggâdvuõttneeʹǩǩ vuâđđeem vaʹlljeeiõhttõõzz. Juâkksaž jiõnnvuõiggâdvuõttneǩ vuäitt kuullâd tåʹlǩ õʹhtte vaʹlljeemõhttõʹsse.

Sääʹmteeʹǧǧ vaal tååimtet påʹrǧǧmannu mââimõõzz tiudd neäʹttel vuõssaarǥâst aʹlǧǧi kuuđ neäʹttel poodd. Jiõnnvuõiggâdvuõttneǩ vuäitt jiõnsted sääʹmteʹǧǧvaalin õõutin puõʹtti naaʹlin: pååʹšt mieʹldd, tååimteeʹl vaaläʹššǩiiʹrjid vuõiʹǧǧest vaal-luʹvddkååʹdd tåimmpäikka, vaalpeiʹvven di tiõttum naaʹlin dååma leʹbe håiddstroiʹttlest.

Jiõnilaʹsǩǩummuš altteet vaaltååimtõõzz mââibeäʹl vuõssarggân čiâss 9. Vuäzzlaid vaʹlljeet jiõnnmeäʹr vuâđain vuõššân kåʹddpuõđlaž jäänmõsmieʹrr vuâđain: uuʹccmõsân kueʹhtt vuäzzla da õhtt väärrvuäzzlaž âlgg leeʹd Jeänõõǥǥ, Aanar da Uccjooǥǥ kååʹddest di Suäʹđjel kååʹdd Lappi paalǥâskååʹdd vuuʹdest. Loopp 13 vuäzzla vaʹlljeet jiõnnmeäʹr vuâđain, kuuitâǥ nuʹt, što uuʹccmõsân vitt vuäzzla âʹlǧǧe leeʹd säʹmmlai dommvuuʹdest. Vaal-luʹvddkåʹdd raavad vaali puäđõõzz kuälmad peiʹvven jiõnnlaʹsǩǩeem alttummšest ââʹnnmest såbbrest.

Sääʹmteeʹǧǧ tiuddsåbbar nõõmtem vaal-luʹvddkåʹdd tååimat sääʹmteʹǧǧvaal sääʹmteeʹǧǧest uvddum lääʹjj 4 lååǥǥ da vuõiggâdvuõttministeria vaalmõõntõõllmõõžžâst uʹvddem asetõõzz (3.11.2006/965) meâldlânji. Vaal tååimtet vuõiggâdvuõttministeria miõttmin mieʹrrtieʹǧǧin.

Puõʹtti sääʹmteeʹǧǧ vaal
Puõʹtti vaal tååimtet 23.8.-3.10.2027.

Puõʹtti vaalpââʹjj
1.1.2028 puõʹtti vaalpââʹj alttõs.

Sääʹmteʹǧǧvaali tååimtummšest šiõtteet lääʹjjest sääʹmteeʹǧǧest (974/1995) da vuõiggâdvuõttministeria asetõõzzâst sääʹmteeʹǧǧ vaalin jääʹǩǩtem mõõntõõllmõõžžâst (965/2006).

Lääʹǩǩ sääʹmteeʹǧǧest, ns. sääʹmteʹǧǧlääʹǩǩ lij ođsmam da tõõzz tuejjuum muttâz šõʹdde viõʹǩǩe 1.8.2025. Eeʹjj 2027 sääʹmteʹǧǧvaal tååimtet ođsmam lääʹjj meâldlânji. Vuõiggâdvuõttministeria asetõs 965/2006 viiǥǥât õõutmeâldliʹžžen sääʹmteʹǧǧlaaʹjjin, mii tuärjj vaali jäʹrjstummuž, ǥu asetõs ij leäkku veâl sääʹmteʹǧǧlaaʹjjin õõutmeâldlaž. Vuõiggâdvuõttministeria lij alttääm valmštõõllmõõžž šiõttõõzz oođummšen eeʹjj 2025 looppâst da oođeemtuâjj lij miârktõs viikkâd loʹppe eeʹjj 2026 poodd.

1 Lääʹǩǩ sääʹmteeʹǧǧest (974/1995)

2 Vuõiggâdvuõttministeria asetõs sääʹmteeʹǧǧ vaalin jääʹǩǩtemvuâla mõõntõõllmõõžžâst (965/2006)

3 Vuõiggâdvuõttministeria asetõõzz (965/2006) oođummuž valmštõõllmõš

Sääʹmteʹǧǧvaali vaal-loǥstõk lij jiõnnvuõiggâdvuõttrekister leʹbe tõt čiõʹlǧǧad, ǩeäʹst lij vuõiggâdvuõtt jiõnsted sääʹmteʹǧǧvaalin. Jiõnnvuõiggâdvuõttneeʹǩǩ liâ miõrkkum vaal-loǥstõʹǩǩe kooʹddi mieʹldd alfabeʹtträäid meâldlaž jieʹrǧǧe. Vaal-luʹvddkåʹdd lij loǥstõõǥǥ rekistertuõʹllʼjeei.

Vaal-loǥstõk ââʹnet vueiʹnnemnalla 10 ǩeäččlõs arggpeiʹvven (koid jeät laʹsǩǩed sueʹvet) nuʹt, što vueiʹnnemnalla-ââʹnnemäiʹǧǧ põõtt uuʹccmõssân 6 määnpââʹj ooudbeäʹlnn vaal-tååimtõõzz alttummuž (lääʹǩǩ sääʹmteeʹǧǧest 414/2025 25 §). Tät lij takainalla vaaleeʹjj ođđeeʹjj-täʹlvvmannust. Vaal-loǥstõõǥǥ vueiʹnnemnalla-âânnmõš lij veʹrddeemnalla vaal-lääʹjj (714/1998) meâldlaž meersai da vooudlaž vaali jiõnnvuõiggâdvuõttrekisteeʹri vueiʹnnemnalla-âânnmõʹšše.

Vaal-loǥstõk noorât sääʹmteʹǧǧvaali ooudbeäʹlnn.

Vaal-luʹvddkåʹdd meârkk sääʹmteʹǧǧvaali vaal-loǥstõʹǩǩe jiõnnvuõiggâdvuõttneʹǩǩen tõid oummuid, kook liâ leämmaž miõrkkum oouʹdab sääʹmteʹǧǧvaali vaal-loǥstõʹǩǩe da kook teâudde vaal-loǥstõʹǩǩe meârkkmõõžž vuâđaid (lääʹǩǩ sääʹmteeʹǧǧest 974/1995 3 ja 21 §). Lââʹssen vaal-loǥstõʹǩǩe vuäitt ooʒʒõõttâd vaaleeʹjj oudldõõʹsti eeʹjjest mââimõõzzâst 30.9.2026.

Vaal-loǥstõʹǩǩe meârkkmõõžžâst šiõtteet Sääʹmteeʹǧǧest uvddum lääʹjj (414/2025) 3 da 21 §:st. Vuõiggâdvuõtt šõddâd miõrkkumnalla vaal-loǥstõʹǩǩe lij oummust, kååʹtt âânn jiijjâz säʹmmliʹžžen, õõlǥteeʹl što:

• ooumaž jiõčč leʹbe kuuitâǥ õhtt suu puärrsin leʹbe maaddârpuärrsin leʹbe maaddârääʹjjest leʹbe maaddârääkkast lij mättjam sääʹmǩiõl vuõssmõs ǩiõllân; leʹbe
• kuuitâǥ õhtt suu puärrsin lij miõrkkum leʹbe lij leämmaž miõrkkumnalla jiõnnvuõiggâdvuõttneʹǩǩen 1. ođđeeʹjjmannu 2027 leʹbe tõn mâŋŋa jäʹrjstum sääʹmteeʹǧǧ vaalin.

Eeʹjj 2027 sääʹmteʹǧǧvaali vaal-loǥstõʹǩǩe vuäitt ooʒʒõõttâd Sääʹmteeʹǧǧest uvddum lääʹjj (414/2025) 3 § 1 momeeʹnt 1 pääiʹǩ leʹbe jiijjâz leʹbe kuuitâǥ õõut puärraz, maaddârpuärraz leʹbe maaddârääʹjj leʹbe maaddârääkk vuõššân mättjum ǩiõl vuâđald.

Lââʹssen vaal-loǥstõʹǩǩe meârkkamvuâla oummust âlgg:

• leeʹd 18-ekksaž mââimõõzzâst vaalpeiʹvven, da
• leeʹd juʹna Lääʹddjânnam meerlaž leʹbe ålggjânnam meerlaž, ǩeäʹst lij dommkåʹdd Lääʹddjânnmest vaaleeʹjj oudldõõʹsti čõhččmannu mââimõs peiʹvven.

Vaal-luʹvddkåʹdd vuäitt jiijjâs alttõõzzâst meârkkad vaal-loǥstõʹǩǩe miõrkkum oummui päärnaid

• jõs sij liâ teâuddam 18 eeʹǩǩed leʹbe teâudde 18 eeʹǩǩed vaalipeivva mõõneeʹst
• di iʹlmmte ââʹnnem jiijjâz säʹmmliʹžžen
• što teâudde takai määin Lääʹddjânnam meerlažvuõđâst leʹbe ålggjânnam meerliʹžžen dommkååʹddest Lääʹddjânnmest.
  Iʹlmmtõõzz tueʹjjeet ooccâmlomaakkin.

Jõs ooumaž ij iʹlmmet vaal-luʹvddkådda ââʹnnem jiijjâz säʹmmliʹžžen, suu jeät piij vaal-loǥstõʹǩǩe.

Oummu jeät meârk vaal-loǥstõʹǩǩe, jõs son iʹlmmat vaal-luʹvddkådda, što ij haaʹled šõddâd miõrkkumnalla tõõzz.