Sääʹmteʹǧǧlääʹjj meâldlaž õhttsažtåimmam- da saǥstõõllâmõõlǥtõs

Sääʹmteʹǧǧlääʹjj 9 § õhttsažtåimmam- da saǥstõõllâmõõlǥtõs lij oođuum veʹrǧǧniiʹǩǩi da Sääʹmteeʹǧǧ õhttsažtuâj oouʹdab jäänab teäddjen nuʹt meeraikõskksaž alggmeervuõiggâdvuõđâst šõddâm luõvâs da tiõttu vuâđđõõvvi ouddmiâsttmõõžž (FPIC) vuâđđjurddi meâldliʹžžen. Õõlǥtõs teäddad säʹmmlai da veʹrǧǧniiʹǩǩi kõskksaž tuõtt saǥstõllâmõhttvuõđ da rääjj õhttsažtuõjju oouʹdab ravvsab rajjsid. Õõlǥtõs teäddad säʹmmlai da veʹrǧǧniiʹǩǩi kueiʹmmvuõđ säʹmmlaid vaaikteei aaʹšši valmštõõllmõõžžâst.

Õhttsažtåimmam- da saǥstõõllâmõõlǥtõs kuâskk säʹmmlai dommvuuʹdest čõõđviikkâmvuâlaid leʹbe vaaiktõõzzi mieʹldd tok vuällai di jeeʹres jeäʹrben säʹmmlai ǩiõʹlle leʹbe kulttuuʹre leʹbe sij sâjjses leʹbe vuõiggâdvuõđeez alggmeeran vaaikteei tååimaid, kook kueʹsǩǩe:

1. Vuuʹdiâânnmõõžž;
2. Riikkmäädd, suõjjlemvuuʹdi da poostaijânnamvuuʹdi håiddmõõžž, âânnmõõžž, suõjjlemtååimai čõõđ viikkmõõžž, vuåkrjummuž da luõvtummuž;
3. Kuåivâsmineraalid seʹst õõʹnni voddâz ooccmõõžž da äuʹǩǩummuž di riikk mädd- da čääʹccvuuʹdin šõddi kåʹllškuʹlljeem;
4. Säʹmmlai kulttuurmaʹlle kuulli jieʹllemvueʹjj lääʹjjšiõtlvaž leʹbe vaaldâšmvuõđlaž muttâz;
5. Luâđ määŋghämmsažvuõđ da äimmõsmuttâz ǩiõttʼtõõli tååim;
6. Sääʹmǩiõllsaž ouddpeâmm di sääʹmǩiõllsa mättʼtõõzz da sääʹmǩiõl mättʼtõõzz ooudâsviikkmõõžž;
7. Sääʹmǩiõllsai sosiaal- da tiõrvâsvuõttkääzzkõõzzi čõõđ viikkmõõžž da ooudâsviikkmõõžž;
8. Sääʹmteeʹǧǧ resuursi da jeeʹres tåimmamoudldõõzzi tuõrvvmõõžž da ooudâsviikkmõõžž; leʹbe
9. Jeeʹres vaʹstteei säʹmmlai ǩiõʹlle, kulttuuʹre leʹbe sij sâjja leʹbe vuõiggâdvuõđid alggmeeran vaaikteei ääʹšš.

Jõs veʹrǧǧnekka ij leäkku seʹlvvnam, âlgg-a ääʹššest saǥstõõllâd Sääʹmtiiʹǧǧin, ääʹšš kaʹnnat teâđstõõllâd Sääʹmteeʹǧǧest.

Õhttsažtåimmam- da saǥstõõllâmõõlǥtõõzz čõõđ viiǥǥeen veʹrǧǧneeʹǩǩ vuässas mieʹttvaaikte säʹmmlai vuõiggâdvuõđi teâuddjummša da ǩiõldlaž vaaiktõõzzi ǩieʹppummša. Säʹmmlai vuõiggâdvuõđi staaneemõõlǥtõõzz jääʹǩǩtummuš õõlǥat, što veʹrǧǧneǩ lij teâđstam säʹmmlai vuõiggâdvuõđin da väldd lokku tõid jiijjâz tåimmjummšest. Riʹjttjeei teâđ liâ oudldõs še tõõzz, što ââʹnnemnalla åårrai vaajtõsmääinain vueiʹtet vaʹlljeed nåkam, kååʹtt tuejjad vueiʹtlva uuʹcceld hääitaid säʹmmlai vuõiggâdvuõđi teâuddjummša.

Veʹrǧǧniiʹǩǩin da jeeʹres vaaldâšmtuâjaid håiddjin âlgg 9 §:st jurddum tååimaid plaaneen da čõõđ viiǥǥeen ââʹnnemnalla åårrai kuånstin:

1. Oouʹdeed sääʹmǩiõli tuõʹllʼjummuž da ooudâs viikkmõõžž di säʹmmlai vuõiggâdvuõđ da oudldõõzzid tuõʹllʼjed da viikkâd ooudâs kulttuurâs mieʹldd looǥǥeeʹl äʹrbbvuõđlaž jieʹllemvuõʹjjeez; ; da
2. Ǩieʹppeed tååimaineez šõddi ǩiõldlaž vaaiktõõzzid sääʹmǩiõlid di säʹmmlai vuõiggâdvuõʹtte da oudldõõzzid tuõʹllʼjed da viikkâd ooudâs jiijjâz kulttuur mieʹldd looǥǥeeʹl äʹrbbvuõđlaž jieʹllemvuõʹjjeez.

Veʹrǧǧneeʹǩǩ da jeeʹres õõlmâs vaaldâšmtuâjaid håiddai iʹlmmte Sääʹmtegga samai sõõrǥab, ko alttee tuâj tuejjummuž 9 §:st jurddum aaʹššin. Jõs kõõččmõš lij juätkkjeeiluânddsaž tåimmjummšest, iʹlmmtõs âlgg tuejjeed ääiʹjbeäʹlnn ouddâl saǥstõõllmõõžži riâššmõõžž. Veʹrǧǧneeʹǩǩ da jeeʹres õõlmâs vaaldâšmtuâjaid håiddai iʹlmmte sääʹmtegga, koon mieʹrrpeivva mõõneeʹst sääʹmteeʹǧǧ âlgg iʹlmmted haaʹleemvuõđâst saǥstõõllâd ääʹššest. Mieʹrrääiʹj âlgg leeʹd mååžna da tõʹst vueiʹtet väʹldded lokku ääʹšš ǩirrlažvuõtt.

Jõs Sääʹmteʹǧǧ ij ââʹn taʹrjjuum vueiʹtlvažvuõđ saǥstõõllâd, veʹrǧǧneǩ leʹbe jeeʹres vaaldâšmtuâj håiddai vueʹssbieʹll vuäitt juäʹtǩǩed ääʹšš ǩiõttʼtõõllmõõžž ooudårra.

Sääʹmteeʹǧǧest lij vuõiggâdvuõtt vuäǯǯad ǩeerjlaž čiõlǥtõõzz ääʹššest mieʹldd looǥǥeeʹl 9 a §:st jurddum aaʹššin da tõid õhttneei plaanin saǥstõõllmõõžži ooudbeäʹlnn. Sääʹmtegga âlgg vaʹrrjed toolkvaž äiʹǧǧ valmštõõttâd saǥstõõllmõõžžid. Toolkvaž äiʹǧǧ lij ǩidd ääʹšš veiddsõsvuõđâst – jõs äʹšš lij nuʹtt veeidas, što tõt õõlǥat Sääʹmteeʹǧǧest tiuddsåbbar ǩiõttʼtõõllmõõžž, tiuddsåbbar ǩiõttʼtõõllmõõžž kaiʹbbjem äiʹǧǧ lij koumm määnpââʹj. Jõs ääʹšš ǩiõttʼtõõllmõʹšše riʹjttai Sääʹmteeʹǧǧ halltõõzz ǩiõttʼtõõllmõš, tõõzz feʹrttai vaʹrrjed uuʹccmõssân ääiʹj koumm neäʹttel.

Õhttsažtåimmjummuš âlgg altteed da saǥstõõllmõõžž âʹlǧǧe čõõđted vuõiggmiõlin da vuõiggäiggsânji nuʹt, što ääʹšš lopp-puäđõʹsse lij vueiʹtlvažvuõtt vaaikted ouddâl ääʹšš räʹtǩǩummuž. Jiõllum saǥstõõllmõõžžin âlgg tuejjeed påʹrddǩeeʹrj. Påʹrddǩerjja piijât pââjas vueʹssbeäʹli vuäinlmid ääʹššest di saǥstõõllmõõžži lopp-puäđõs.