Sääʹmteeʹǧǧ vaal

Sääʹmteeʹǧǧ vaalid leʹbe sääʹmteʹǧǧvaalid tååimtet juõʹǩǩ neelljad eeʹjj. Sääʹmteʹǧǧvaal liâ vuõigg ooumâžvaal, koin jiõnnvuõiggâdvuõttneeʹǩǩ jiõnste vuõiʹǧǧest jiõččnaž eeʹttǩeeʹjid. Sääʹmteʹǧǧvaalin jânnam lij õhttân vaalkruuggân. Sääʹmteʹǧǧvaalin jiõnnvuõiggâdvuõtt lij juâkksast, kååʹtt lij miõrkkum sääʹmteeʹǧǧ vaal-loǥstõʹǩǩe. Vaal-loǥstõʹǩǩe meârkkmõõžž šiõtteet lääʹjj sääʹmteeʹǧǧest (414/2025) 3 da 21 §:st.

Sääʹmteʹǧǧvaalin eeʹttǩeeʹjid vueiʹtte šiõtteed uuʹccmõsân kooum jiõnnvuõiggâdvuõttneeʹǩǩ vuâđđeem vaʹlljeeiõhttõõzz. Juâkksaž jiõnnvuõiggâdvuõttneǩ vuäitt kuullâd tåʹlǩ õʹhtte vaʹlljeemõhttõʹsse.

Sääʹmteeʹǧǧ vaal tååimtet påʹrǧǧmannu mââimõõzz tiudd neäʹttel vuõssaarǥâst aʹlǧǧi kuuđ neäʹttel poodd. Jiõnnvuõiggâdvuõttneǩ vuäitt jiõnsted sääʹmteʹǧǧvaalin õõutin puõʹtti naaʹlin: pååʹšt mieʹldd, tååimteeʹl vaaläʹššǩiiʹrjid vuõiʹǧǧest vaal-luʹvddkååʹdd tåimmpäikka, vaalpeiʹvven di tiõttum naaʹlin dååma leʹbe håiddstroiʹttlest.

Jiõnilaʹsǩǩummuš altteet vaaltååimtõõzz mââibeäʹl vuõssarggân čiâss 9. Vuäzzlaid vaʹlljeet jiõnnmeäʹr vuâđain vuõššân kåʹddpuõđlaž jäänmõsmieʹrr vuâđain: uuʹccmõsân kueʹhtt vuäzzla da õhtt väärrvuäzzlaž âlgg leeʹd Jeänõõǥǥ, Aanar da Uccjooǥǥ kååʹddest di Suäʹđjel kååʹdd Lappi paalǥâskååʹdd vuuʹdest. Loopp 13 vuäzzla vaʹlljeet jiõnnmeäʹr vuâđain, kuuitâǥ nuʹt, što uuʹccmõsân vitt vuäzzla âʹlǧǧe leeʹd säʹmmlai dommvuuʹdest. Vaal-luʹvddkåʹdd raavad vaali puäđõõzz kuälmad peiʹvven jiõnnlaʹsǩǩeem alttummšest ââʹnnmest såbbrest.

Sääʹmteeʹǧǧ tiuddsåbbar nõõmtem vaal-luʹvddkåʹdd tååimat sääʹmteʹǧǧvaal sääʹmteeʹǧǧest uvddum lääʹjj 4 lååǥǥ da vuõiggâdvuõttministeria vaalmõõntõõllmõõžžâst uʹvddem asetõõzz (3.11.2006/965) meâldlânji. Vaal tååimtet vuõiggâdvuõttministeria miõttmin mieʹrrtieʹǧǧin.

Puõʹtti sääʹmteeʹǧǧ vaal
Puõʹtti vaal tååimtet 23.8.-3.10.2027.

Puõʹtti vaalpââʹjj
1.1.2028 puõʹtti vaalpââʹj alttõs.

Sääʹmteʹǧǧvaali tååimtummšest šiõtteet lääʹjjest sääʹmteeʹǧǧest (974/1995) da vuõiggâdvuõttministeria asetõõzzâst sääʹmteeʹǧǧ vaalin jääʹǩǩtem mõõntõõllmõõžžâst (965/2006).

Lääʹǩǩ sääʹmteeʹǧǧest, ns. sääʹmteʹǧǧlääʹǩǩ lij ođsmam da tõõzz tuejjuum muttâz šõʹdde viõʹǩǩe 1.8.2025. Eeʹjj 2027 sääʹmteʹǧǧvaal tååimtet ođsmam lääʹjj meâldlânji. Vuõiggâdvuõttministeria asetõs 965/2006 viiǥǥât õõutmeâldliʹžžen sääʹmteʹǧǧlaaʹjjin, mii tuärjj vaali jäʹrjstummuž, ǥu asetõs ij leäkku veâl sääʹmteʹǧǧlaaʹjjin õõutmeâldlaž. Vuõiggâdvuõttministeria lij alttääm valmštõõllmõõžž šiõttõõzz oođummšen eeʹjj 2025 looppâst da oođeemtuâjj lij miârktõs viikkâd loʹppe eeʹjj 2026 poodd.

1 Lääʹǩǩ sääʹmteeʹǧǧest (974/1995)

2 Vuõiggâdvuõttministeria asetõs sääʹmteeʹǧǧ vaalin jääʹǩǩtemvuâla mõõntõõllmõõžžâst (965/2006)

3 Vuõiggâdvuõttministeria asetõõzz (965/2006) oođummuž valmštõõllmõš

Sääʹmteʹǧǧvaali vaal-loǥstõk lij jiõnnvuõiggâdvuõttrekister leʹbe tõt teâđat, ǩeäʹst lij vuõiggâdvuõtt jiõnsted sääʹmteʹǧǧvaalin. Jiõnnvuõiggâdvuõttneeʹǩǩ liâ miõrkkum vaal-loǥstõʹǩǩe kooʹddi mieʹldd alfabeʹtträäid meâldlaž jieʹrǧǧe. Vaal-luʹvddkåʹdd lij loǥstõõǥǥ rekistertuõʹllʼjeei.

Vaal-loǥstõk ââʹnet vueiʹnnemnalla vaaleeʹjj täʹlvvmannust 10 ǩeäččlõõzz arggpeiʹvven, koozz jeät laʹsǩǩed sueʹvet. Vaal-loǥstõõǥǥ vueiʹnnemnalla-âânnmõš lij veʹrddeemnalla vaal-lääʹjj (714/1998) meâldlaž jiõnnvuõiggâdvuõttrekisteeʹr vueiʹnnemnalla-âânnmõʹšše.

Vaal-loǥstõk noorât sääʹmteʹǧǧvaali ooudbeäʹlnn. Vaal-luʹvddkåʹdd meärkk eeʹjj 2027 sääʹmteʹǧǧvaali vaal-loǥstõʹǩǩe jiõnnvuõiggâdvuõttneʹǩǩen tõid oummuid, kook liâ leämmaž juʹn miõrkkum eeʹjj 2024 sääʹmteʹǧǧvaali vaal-loǥstõʹǩǩe da kook teuʹdde vaal-loǥstõʹǩǩe meârkkmõõžž vuâđ (lääʹǩǩ sääʹmteeʹǧǧest 414/2025 3 da 21 §). Lââʹssen eeʹjj 2027 vaal-loǥstõʹǩǩe vuäitt ooʒʒõõttâd 30.9.2026 mõõneeʹst.

Vaal-loǥstõʹǩǩe meârkkmõõžžâst šiõtteet sääʹmteʹǧǧlääʹjj 3 da 21 §:st. Vuõiggâdvuõtt šõddâd miõrkkumnalla vaal-loǥstõʹǩǩe lij oummust, kååʹtt âânn jiijjâs säʹmmliʹžžen, õõlǥteeʹl što:

1. ooumaž jiõčč leʹbe aainâs õhtt suu puärrsin, maaddârpuärrsin leʹbe maaddâraaʹjjin leʹbe maaddârääkkain lij mättjam sääʹmǩiõl vuõssmõs ǩiõllân; leʹbe
2. kuuitâǥ õhtt suu puärrsin lij miõrkkum leʹbe lij leämmaž miõrkkum jiõnnvuõiggâdvuõttneʹǩǩen 1. ođđeeʹjjmannu 2027 leʹbe tõn mâŋŋa jäʹrjstum sääʹmteeʹǧǧ vaalin.

Lââʹssen vaal-loǥstõʹǩǩe meärkkamvuâla oummust feʹrttai leeʹd 18-âkksaž mââimõõzzâst vaali mââimõs leʹbe vaalpeiʹvven di juʹna leeʹd Lääʹdd meerlaž leʹbe leeʹd ålggjânnam meerlaž, ǩeäʹst lij dommkåʹdd Lääʹddjânnmest vaaleeʹjj oudldeei jooulmannu mââimõs peiʹvven.

Vaal-loǥstõʹǩǩe miõrkkum oummui 18 eeʹǩǩed teâuddam leʹbe vaalpeivva mõõneeʹst 18 eeʹǩǩed tieuʹddeei päärna meärkat vaal-loǥstõʹǩǩe, jõs sij nuʹt iʹlmmte ââʹnnem jiijjâz säʹmmliʹžžen (414/2025 23 §) ǥu teuʹdde takai määin Lääʹddjânnam meerlažvuõđâst leʹbe ålggjânnam meerliʹžžen dommkååʹddest Lääʹddjânnmest (414/2025 21 §).

Iʹlmmtõõzz tuejjeet ooccâmlomaakkin. Jõs ooumaž ij iʹlmmet vaal-luʹvddkådda ââʹnnem jiijjâz säʹmmliʹžžen, suu jeät meärk vaal-loǥstõʹǩǩe.

Oummu jeät täin vuâđain huõlǩâni meärk vaal-loǥstõʹǩǩe, jõs son iʹlmmat vaal-luʹvddkådda, što ij haaʹled šõddâd miõrkkum vaal-loǥstõʹǩǩe.